تبلیغات
مستر ژورنالیست - مطالب ابر کتاب

 فوتبال حالا یكی از پدیده های غیرقابل انكار عصر حاضر است. حتی روشنفكرانی كه آن را دون مایه می دانند، نمی توانند تاثیرگذاری اش را در بین توده های جامعه نادیده بگیرند. كارنل سندوس، استاد دانشگاه كمبریج در حوزه جامعه شناسی كتابی دارد درباره پدیده فوتبال كه به تازگی به فارسی هم منتشر شده. كتابی با نام «یك بازی دو نیمه ای» كه درباره پدیده فوتبال، تلویزیون و جهانی سازی بحث می كند. سندوس كه در سال ۲۰۰۱ از دانشگاه اقتصاد و علوم سیاسی لندن، مدرك دكترا گرفته، برای نوشتن این كتاب، پانزده ماه با طرفداران مختلف تیم های اروپایی زندگی كرده. او در فصل اول كتابش می نویسد: «مبنای تجربی و تئوریك این بحث، تحقیقی كیفی و پانزده ماهه است كه در انگلستان، آلمان و ایالات متحده انجام شده است. در این مدت روی دوباشگاه چلسی و بایرلوركوزن متمركز شدم و رفتار هواداران آنها را در سراسر دنیا و به ویژه در مناطق خود باشگاه ها بررسی كردم. در ضمن با برخی هواداران لیگ تازه تاسیس فوتبال در ایالات متحده با محوریت هواداران واشنگتنی، به خصوص هواداران دی سی یونایتد نیز مصاحبه هایی ترتیب دادم. در مجموع با ۸۹ هوادار فوتبال مصاحبه كردم و ۴۴ مسابقه را از نزدیك زیرنظر گرفتم. »
    اما ماحصل این تحقیقات چیست؟ 
كارنل سندوس در فصل ابتدایی كتاب، تعریف منحصربه فردی از واژه هواداری به مخاطب می دهد. از نگاه او هوادار همان خریدار است و هركسی بیشتر برای تیمش هزینه می كند، میزان هواداری اش از تیم بیشتر می شود. این هزینه می تواند خریدن بلیت استادیوم یا حق اشتراك تلویزیونی مسابقات یا لباس رسمی باشگاه و... باشد. او سپس به دلایل محبوبیت فوتبال در عصر حاضر می رسد و آن را نماد زندگی مدرن و مصرف گرا می داند. او پیوند خوردن فوتبال و تلویزیون را امری منطقی می داند چراكه هردو را به عنوان عناصری برای پر كردن اوقات فراغت می بیند: «مشاركت در ورزش درسراسر قرن نوزدهم یك فعالیت پیش پا افتاده بود، اما تماشای ورزش در این ایام شكل و شمایلی عقلانی به خود گرفته بود و ورزشكاران و تماشاچیان كاملا از هم جدا و مجزا شده بودند. یكی از نخستین باشگاه های حرفه ای انگلستان، باشگاه استون ویلا بود كه در سال ۱۸۷۴ اقدام به دریافت هزینه ورود كرد و تا اواخر دهه هفتاد، تماشاچیانش به ۲۰ هزار نفر رسید. دو دهه بعد در مسابقات لیگ انگلستان، جمعیت تماشاچیان به پنجاه هزار نفر رسید. به علاوه نیمه تعطیل شدن روزهای شنبه به افزایش تماشاچیان فوتبال كمك كرد.» سندوس بعد از این به ورود عنصر رادیو و تلویزیون می پردازد: «ظهور سیستم ارتباطات جمعی، به نوعی كاتالیزور تغییر ارزش های فرهنگی محسوب می شد. در كنار انقلاب صنعتی و تولید كشتی بخار، راه آهن و حمل ونقل عمومی كه افراد را به راحتی به محل های برگزاری مسابقات می بردند، شاهد تحول فناوری رسانه های جمعی بودیم كه جذابیت ها و هیجان مسابقات ورزشی را به مردم منتقل می كرد. رسانه های جمعی بیشتر از هرچیز دیگری به پیشرفت ورزش و تبدیل آن از یك خرده فرهنگ به یك نهاد اجتماعی رو به گسترش كمك كردند.» نویسنده اما در اواسط كتاب پای مفهوم جهانی سازی را هم وسط می كشد و آن را با فوتبال و تلویزیون جمع می زند. او در فصل پایانی كتابش، این مثال جالب را مطرح می كند: «در مطالعاتم متوجه شدم كه بنی (هوادار چلسی)، كسی كه نهایتا موافق جذب بازیكنان خارجی در فوتبال شد، در كودكی از جذب بازیكنان سیاه پوست و خارجی در تیم چلسی متنفر بوده، زیرا آن زمان ارزش ها و باورهای ذهنی او خارج از فضای فوتبال و برگرفته از الگوهای مصرف و تولید جهانی نبوده است. » دیدگاه او درسراسر كتاب این است كه فوتبال عنصری است در خدمت نظام سرمایه داری و مصرف جمعی. او كتابش را اینگونه به پایان می برد: «فوتبال یك پل ارتباطی است: پلی میان تغییرات كلان نظام فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی كه روز به روز به سمت جهانی شدن پیش می رود و افرادی كه توانایی مناسبی برای قرار دادن خویش در موضع مناسب دنیای امروزی از طریق مصرف و مذاكره دارند.» 
    كتاب «یك بازی دونیمه ای» را رضا شجیع و علی نامدار آزادگان به فارسی برگردانده اند. نثر كتاب می توانست روان تر باشد اما كوشش مترجمان در ترجمه این كتاب ستودنی است. نشرچشمه كه این كتاب را با قیمت ۲۱ هزار تومان روانه بازار كرده، پشت كتاب و در توضیح آن نوشته است: «كتاب حاضر برای غربی ها روایت حال و گذشته و برای ما كه در حال گذار و توسعه هستیم، روایت آینده ای است كه هنوز اتفاق نیفتاده است. نویسنده كتاب پرسش هایی را در این كتاب مطرح می كند و پاسخ می دهد كه ذهن انسان ایرانی هنوز پاسخی برای آن نیافته است.»



انتشار كتاب یك فوتبالیست در ایران حتما می تواند جالب باشد. مخصوصا اگر آن فوتبالیست هنوز بازنشسته نشده باشد و در یكی از تیم های بزرگ پایتخت توپ بزند. شایان مصلح، مدافع جوان پرسپولیس هفته گذشته از اولین كتاب خود رونمایی كرد. كتابی در حوزه شعر. او پیش از این هم چند باری اشعارش را به صورت پراكنده منتشر كرده بود و حالا تصمیم گرفته به صورت رسمی وارد حوزه نشر شعرهایش شود. شایان اشعارش را در قالب كتابی به نام «پرواز ۶۹» منتشر كرده است. ۶۹ شماره مصلح در پرسپولیس است و احتمالا این اسم به این دلیل انتخاب شد. او روز جمعه با كمك انتشارات «نزدیك تر» جشن امضای كتابش را درمركز تبادل كتاب برگزار كرد و اتفاق جالبی را رقم زد. طرفداران زیادی برای خرید كتاب او به خیابان انقلاب آمدند و پس از مدت ها پشت در یك مركز مخصوص كتاب در پایتخت، صف كشیده شد. همین باعث حیرت خیلی ها شد. به ویژه اینكه در سال های گذشته همواره برخی فوتبال و هوادارانش را لمپن می دانستند و كمتر كسی بود كه بتواند پیش بینی چنین روزی را بكند. اما واقعا رابطه فوتبالی ها و حوزه كتاب چگونه است؟
    در سال های گذشته حوزه نشر شاهد چاپ كتاب های فراوانی در رابطه با فوتبال بوده. كتاب هایی خواندنی با خوانندگانی پروپاقرص و این جدای از كتاب های آموزشی فوتبال است.
  یكی از اولین كتاب های غیرآموزشی اما خواندنی فوتبال را نشر چشمه منتشر كرد. كتاب معروف «فوتبال علیه دشمن» نوشته سایمون كوپر كه عادل فردوسی پور آن را ترجمه كرد. این كتاب در سال های گذشته بارها و بارها تجدیدچاپ شده و حتی سایمون كوپر را هم به واكنش واداشته. او چندی پیش از اینكه عواید فروش كتاب به او نمی رسد و حق نشر كتابش به صورت رسمی خریداری نشده، گلایه كرد.
     كوپر برای نوشتن این كتاب با فوتبالیست ها، هواداران، خبرنگارها و حتی سیاستمدارهای زیادی در سراسر جهان صحبت كرده و داستان دشمنی های فوتبال در كشورهای مختلف را به رشته تحریر درآورده. هدف او پیدا كردن تاثیر فوتبال بر سیاست و فرهنگ كشورهای مختلف است و در این راه به نتایج خوبی هم رسیده. گرچه مطالب كتاب در سال های گذشته كمی از واقعیت دور شده و دیگر فوتبال مانند دو دهه پیش نیست، اما این كتاب همچنان در بازار كتاب ایران فروش می رود. نشر چشمه در سال های گذشته البته كتاب های فوتبالی دیگری را هم روانه بازار كرده. از جمله كتاب های پرفروش دكتر حمیدرضا صدر، كارشناس شناخته شده تلویزیون و فوتبال ایران. دكتر صدر كه نثر خواندنی و خاصی دارد، در این سال ها حسابی فعال بوده. او ٣ كتاب بسیار پرفروش فوتبالی را منتشر كرده و امسال هم كتاب چهارمش در این حوزه را به بازار فرستاده. «نیمكت داغ: از حشمت مهاجرانی تا الكس فرگوسن و ژوزه مورینیو»، «روزی روزگاری فوتبال» و «پسری روی سكوها» سه كتاب پرفروش او در سال های گذشته بودند. امسال هم كتاب «پیراهن های همیشه» روانه بازار شده. «نیمكت داغ» همان طور كه از اسمش برمی آید، شرحی خواندنی و مختصر و مفید از مربیان بزرگ دنیاست. كتاب روزی روزگاری فوتبال اما فضایی شبیه به فوتبال علیه دشمن دارد. صدر در این كتاب تلاش كرده نگاهی جامعه شناسانه به فوتبال داشته باشد. او از فرهنگی به فرهنگ دیگر می رود، فوتبال و مردم، فوتبال و سیاست و فوتبال و زندگی را بررسی می كند و از این می گوید كه چرا این ورزش تا به این اندازه برای مردم دنیا مهم است.
     كتاب بعدی او «روزی روزگاری فوتبال» بود كه نگاهی كاملا داخلی داشت. او با نثر جادویی اش از جزییات پیدا و پنهان بیش از چهار دهه فوتبال ایران حرف زده. از روابط سیاسی حاكم در فوتبال و اتفاقات جامعه به فوتبال رسیده و خواننده را به یك سفر تاریخی فراخوانده. برخی می گویند این كتاب در واقع با الهام از رمانی كه صدر از دیوید پیس با عنوان «یونایتد نفرین شده» ترجمه كرده، نوشته شده. كتاب اخیر او چیزی شبیه به نیمكت داغ است. اما این بار مربوط به ستاره های فوتبال در دهه های اخیر است. او در فصل هایی كوتاه اما با ریتم و تمپوی بالا، زندگی ابرستاره های فوتبال در سال های گذشته را مرور كرده است. این كتاب هم احتمالا مانند كتاب های پیشین او به چاپ مجدد می رسد و در نمایشگاه كتاب فروش قابل توجهی خواهد داشت. همان طور كه سایر كتاب های فوتبالی خوب در این سال ها فروش خوبی داشته اند. از جمله بیوگرافی هایی سرالكس فرگوسن، زلاتان ابراهیموویچ، آندرا پیرلو و...
     كتاب دیگری كه سال گذشته به بازار آمد و با استقبال فوتبالی ها همراه شد، كتاب «فوتبال و فلسفه» بود. این كتاب با نگاهی فلسفی زوایای مختلف فوتبال را بررسی می كند و شامل مجموعه ای از مقالات است كه توسط تد ریچاردز، فیلسوف معاصر تالیف شده. عیسی عظیمی، روزنامه نگار ورزشی هم آن را به فارسی برگردانده. كتاب با سوالی ظاهرا بدیهی اما جذاب شروع می شود: چرا فوتبال اینقدر جذاب است؟ در پاسخ به این پرسش، به عنصر درام و بازنمایی درام زندگی واقعی در فوتبال پرداخته می شود.
     برخی از فصل های كتاب اما جذاب تر هستند. از جمله فصل سه: «چرا آرا و عقاید نیچه امروز او را به طرفداری از آرسنال وامی داشت.»
     در بخش هایی از كتاب هم پای اخلاقیات به میان می آید: از جمله فصلی كه بررسی می كند تحت چه شرایطی خطای آخرین مدافع روی مهاجمی كه در آستانه گل زدن است، می تواند اخلاقی باشد. نقش اعتقادات مذهبی در فوتبال و نیز فلسفه قضاوت و داوری از دیگر مباحثی است كه در این كتاب به آن پرداخته شده است. نكته جالب اینجاست كه حضور فوتبالی ها در بازار كتاب تنها به صورت مستقیم نیست. چندی پیش كتابی به نام «هنر شفاف اندیشیدن» در حوزه روانشناسی منتشر شد كه بیش از ٢٠ بار تجدیدچاپ شد. مترجم آن كتاب عادل فردوسی پور بود و خیلی ها به دلیل دیدن نام عادل فردوسی پور این كتاب را می خریدند. حالا و باتوجه به استقبال خوبی كه از كتاب شعر شایان مصلح شده، باید منتظر روزهای شلوغ نمایشگاه كتاب و غرفه هایی باشیم كه كتاب های فوتبالی عرضه می كنند. امسال «پیراهن های همیشه» دكتر صدر و «پرواز ٦٩» شایان مصلح می توانند آمار فروش خوبی داشته باشند. نمایشگاه كتاب البته شاهد كتاب سومی هم خواهد بود. عادل فردوسی پور در هفته های گذشته سعی كرده كمتر گزارش فوتبال های خارجی را در تلویزیون برعهده بگیرد و وقت زیادی برای تمام كردن ترجمه كتاب جدیدش گذاشته. كتابی كه هنوز جزییات آن مشخص نیست اما قطعا به دلیل ترجمه مجری برنامه نود، پرفروش می شود.
     حالا و باتوجه به استقبال خوبی كه از كتاب شعر شایان مصلح شده، باید منتظر روزهای شلوغ نمایشگاه كتاب و غرفه هایی باشیم كه كتاب های فوتبالی عرضه می كنند. امسال «پیراهن های همیشه» دكتر صدر و «پرواز ٦٩» شایان مصلح می توانند آمار فروش خوبی داشته باشند.